Friedrich Wilhelm Nietzsche
Bu haftaki konumuzda işleyeceğimiz kişi; felsefeyle uzaktan yakından ilgisi olmayan insanların dahi okuduğu bir makalede ya da bir sohbet esnasında kesinlikle bir aforizmasına,özlü sözüne rastlamış olduğunu düşündüğüm ünlü Alman filozof Friedrich Wilhelm Nietzsche.
Kimi akademisyenlere göre Nietzsche; Karl Marx, Albert Einstein ve Sigmund Freud ile birlikte geride bıraktığımız yüzyıla damgasını vuran dört büyük dehadan biri. Karamsar, muhalif tarzına karşın insan ve toplum hakkında yaptığı müthiş gerçekçi sosyolojik çıkarımlar ve nevi şahsına münhasır duruşu Nietzsche’yi hala okunan ve tartışılan bir filozof durumuna getirmiştir.
1844-1900 yılları arasında yaşamış ünlü filozof; din, ahlak, çağdaş kültür, felsefe ve bilim gibi konularda eleştiriler yazmıştır. Nietzsche'nin etkileri felsefede varoluşçuluk ve postmodernizm üzerinde olmuştur. Değerlerin göreceliğini savunmuş, "iyi" ve "kötü" kavramlarını sorgulamış, eleştirmiştir. Nietzsche "Güç İstenci", "Üstinsan", "Bengidönüş" gibi özgün fikirlerle tanınır.
Kendisini "Filozoflar içinde ilk psikolog" olarak tanımlayan Nietzsche, psikanalizde kullanılan "bilinçaltı" (id) kavramından ilk kez bahseden kişi olmuş ve bu yönüyle Sigmund Freud ve psikanalizi etkilemiştir.
Nietzsche'nin felsefe öğretisi, kendi çağına tümden bir karşı çıkış olarak görülmektedir. Kendisinin bütün derdi, insanı akılcılığın kıskacından kurtarıp kendisi üzerinden düşünmesini sağlamaktır. Radikal bir Hıristiyanlık karşıtı olan Nietzsche’nin babasının Protestan Kilisesi’nde papaz olması da ironiktir.
Nietzsche yaşadığı çağda pek tanınıp anlaşılmasa da , kendinden sonraki kuşağa fazlasıyla temel oluşturmuştur. Kendini "yarının yazarı" olarak tanımlayan ünlü düşünür , "200 yıl sonra insanlık beni anlayacak" diyerekten , geleceği görme konusundaki yetisini fazlasıyla göz önüne sermiştir. Nietzsche kendinden sonra Freud , Heidegger , Camus, Sartre gibi düşünürleri etkileyerek , varoluşçu felsefenin özgün temellerini atmıştır.
Nietzsche'nin hayatı oldukça trajiktir.Hayatı boyunca hastalıklarla boğuşmuş , yalnız kalmış , anlaşılamamanın verdiği ızdırapla çok zor günler geçirmiştir.Sürekli yer değiştirerek yaşayan ünlü filozof , şiddetli migren ağrılarına rağmen durmadan yazmıştır.
Nietzsche , filoloji ve teolojiden çok felsefeyle ilgilenmektedir.Kısa sürede profesör unvanı almasına karşılık , 1871'de Basel Üniversitesi felsefe kürsüsüne yaptığı başvuru geri çevrilir.Bunun üzerine iyice kendi klasik filoloji dalından soğuyarak , felsefeye yönelir.
1879 yılında Basel'deki görevinden istifa eder ve bu andan sonra , yersiz-yurtsuz olarak , gezgincesine otel odalarında ve pansiyonlarda yaşamına devam eder.Bu gezgin yaşamının bir sebebi de sık sık geçirdiği migren krizleridir.Migrenini tetiklemeyecek iklim arayıp duran ünlü düşünür , felsefesinin temellerini bu dönemde atacaktır.
Daha sonra ise "İnsanca pek insanca" , "Tan kızıllığı" , "Şen bilim" , "Böyle buyurdu Zerdüşt" , "İyinin ve kötünün ötesinde" , "Ahlakın soy kütüğü" adlı kitaplarını yazar. Yazarın "Böyle Buyurdu Zerdüşt" eseri başyapıtıdır ve tüm dünyada bir klasik olarak kabul görür.
Felsefesini ilk kez bu kitabında tamamen açıklamıştır.Zerdüşt adlı bilgenin senelerce dağda inzivaya çekildikten insanların arasına inerek onları aydınlatmaya çalışmasıyla başlayan bu içten serüven , çeşitli tuzaklarla doludur.İnsan psikolojisinin derinlerine inmeyi başarabilen Nietzsche , yanlış anlaşılmaya veya hiç anlaşılmamaya oldukça müsait yazılar yazar."Ahlakın soy kütüğü" adlı eserinin önsözünde bunu değinir ve "yazdıklarım anlaşılamıyorsa bu okuyucunun sorunudur" der.
İnsanı maymunla üstinsan arasında gerilmiş bir ip , bir geçiş formu olarak gören düşünür , hayata amacı "kendini aşabilmek-kendinden daha iyi bir şey yaratmak" olarak koyar.
Hıristiyan öğretisinin toplumu yozlaştırdığını düşünen Nietzsche eserlerinde Hıristiyan doktrinlerini şiddetle eleştirir.
Nietzsche 1889’un ilk günlerinde zihinsel yetilerini tümüyle kaybeder. Çıldırmasının nedeni öğrencilik yıllarında yakalandığı frenginin ilerleyerek üçüncü evreye girmesine bağlanır. On bir yıl boyunca bitkisel denebilecek bir hayat sürer ve 25 Ağustos 1900 tarihinde hayata gözlerini yumar.
Her deha gibi Nietzsche de yaşadığı zamanın ve mekanın çok ötesinde bir mantaliteye sahipti. Her düşündüğü ve yaptığı herkese göre salt kabul edilemese de onun büyük bir filozof olduğu gerçeği yadsınamaz. İnsan ilişkilerindeki başarısızlığı, yalnızlığı, ömür boyu çektiği ağrılar onun felsefesinin oluşumunda göz önüne alınması gereken etkenlerdir. Nietzsche teolojik, kültürel, sosyal anlamda radikal bir görüşe sahip olsa da biz onun zaten inancıyla ya da yaşam tarzıyla değil sosyal çıkarımlarıyla ilgileniyoruz.
Nietzsche’nin; insan, insan ilişkileri ve toplum üzerine düşünüp yazdığı kitaplarından derlediğim bazı aforizmaları ise şöyledir:
’Size düşen ödev kendinizi kabullenmektir. Başkalarının sizi kabullenmesinin yollarını aramak değil.’’
‘’İnsan kirli bir nehirdir. Kirli bir nehri kirlenmeden içine alabilmesi için deniz olması gerekir.’’
‘’Birini suçlamak için uzattığın elinin üç parmağının seni gösterdiğini unutma.’’
‘’Biriyle tam bir ilişki kurabilmen için önce kendinle ilişki kurabilmelisin.’’
‘’Bizler arzu edilenden çok arzu etmeye aşığızdır.’’
‘’Evrensel bakış her zaman trajedinin etkisini dağıtır.yeterince yükseğe tırmanabilirsek o trajedinin artık trajik görünmediği bir yüksekliğe de erişebiliriz.’’
‘’Kimse kimseye yardım edemez. İnsan kendine yardım etme gücünü kendi içinde bulmalıdır.’’
‘’Siz arzuyu seviyorsunuz arzu edilen şeyi değil. Sevileni değil sevginin içinizde yarattığı duyguları seviyorsunuz.’’
‘’İnsanın bütün eylemleri kendine yöneliktir. Bütün hizmetleri kendine hizmettir.Bütün sevgisi kendisini sevmesindendir.’’
‘’Hayat kendisini alt edenindir.’’
‘’Bu dâhil bütün genellemeler yanlıştır.’’
‘’Beni öldürmeyen şey beni güçlendirir.’’
‘’Ey büyük yıldız! Aydınlattıkların olmasaydı nice olurdu mutluluğun!’’
HAZIRLAYAN: FATİH AKTOPRAK
MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ /4
KAYNAKLAR
http://tr.wikipedia.org/wiki/Nietzsche